Tóm tắt: Nhận diện sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc tranh thủ thời cơ, vượt qua thách thức để tổ chức thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Bài viết làm rõ năng lực nhận diện sớm tình hình thế giới, trong nước cũng như việc tranh thủ thời cơ, thuận lợi để vượt qua khó khăn, thách thức của Đảng ta trong tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam. Trên cơ sở đó, làm rõ những động lực quan trọng, chủ yếu của đất nước và chỉ rõ cách thức, giải pháp để Đảng ta vượt qua khó khăn, thách thức, tổ chức thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Ban chấp hành Trung ương khóa XIV ra mắt_Ảnh: VNN1. Mở đầu
Một trong năm bài học kinh nghiệm trong Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng là: “Bám sát thực tiễn, dự báo đúng tình hình; phản ứng chính xác, chủ động, linh hoạt, kịp thời, phù hợp; lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện quyết liệt, có trọng tâm, trọng điểm…; tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”(1). Vì vậy, để tổ chức thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, việc nhận diện sớm tình hình, tranh thủ thời cơ, thuận lợi và vượt qua khó khăn, thách thức có ý nghĩa đặc biệt quan trọng; qua đó góp phần khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, vào chế độ xã hội chủ nghĩa, đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.
2. Nội dung
Thực tiễn cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng cho thấy, mỗi bước phát triển quan trọng của đất nước đều gắn liền với khả năng dự báo đúng tình hình, nắm bắt kịp thời vận hội, thời cơ và xử lý hiệu quả những khó khăn, thách thức phát sinh để bảo đảm sự phát triển đúng định hướng, mục tiêu đã xác định. Đảng ta đã khẳng định: “Chủ động nghiên cứu, nắm bắt, dự báo đúng tình hình, tuyệt đối không được để bị động, bất ngờ”(2).
Một là, nhận diện sớm tình hình, yêu cầu, nhiệm vụ mang tính quy luật trong lãnh đạo cách mạng Việt Nam
Nhận diện sớm là hoạt động mang tính chủ động, kịp thời phát hiện, phân tích và đánh giá những xu hướng biến động, cơ hội và thách thức đang hình thành hoặc có khả năng xảy ra trong tương lai, từ đó chuẩn bị các phương án ứng phó phù hợp và đưa ra quyết sách đúng đắn, hiệu quả. Nhận diện sớm là biểu hiện của tư duy chiến lược, năng lực dự báo và bản lĩnh lãnh đạo, có vai trò quyết định trong việc tranh thủ thời cơ, vận hội, vượt qua khó khăn, thách thức, tổ chức thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra.
Với cách tiếp cận như vậy, trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta đã nhận diện sớm tình hình, dự báo đúng xu thế vận động của thời đại và đất nước, kịp thời xác định con đường đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc theo khuynh hướng vô sản; đưa ra những quyết sách chiến lược trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, góp phần quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ nền độc lập, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Đặc biệt, sự nghiệp đổi mới đất nước do Đảng khởi xướng và lãnh đạo từ Đại hội VI (năm 1986) đến nay đã chứng minh năng lực nhận diện sớm tình hình, từ đó lãnh đạo, chỉ đạo đất nước vượt qua khó khăn, thách thức. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định: “Thực tiễn gần một thế kỷ qua cho thấy, ở Việt Nam không một lực lượng chính trị nào khác ngoài Đảng Cộng sản Việt Nam, có đủ bản lĩnh, trí tuệ, kinh nghiệm, uy tín và khả năng lãnh đạo đất nước vượt qua mọi khó khăn, thử thách cam go để đưa đất nước đến bến bờ vinh quang, giành được hết thắng lợi này đến thành công khác”(3).
Bước vào giai đoạn phát triển mới, trước yêu cầu, nhiệm vụ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức, hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số toàn diện, việc nhận diện sớm thời cơ, thuận lợi, khó khăn, thách thức trở thành yêu cầu mang tính chiến lược. Trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, nếu không kịp thời phát hiện xu hướng mới, cơ hội mới và nguy cơ mới, rất dễ rơi vào tình trạng bị động, lúng túng và bất ngờ trong hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách, làm giảm hiệu quả triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
Nhận diện sớm không chỉ dừng lại ở việc nắm bắt các biến động bề nổi của tình hình, mà quan trọng hơn là khả năng phân tích sâu sắc bản chất, xu thế vận động và những tác động dài hạn của các yếu tố quốc tế và trong nước đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, nâng cao chất lượng công tác dự báo chiến lược và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, bảo đảm mọi chủ trương, quyết sách đều xuất phát từ thực tiễn khách quan, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV nhấn mạnh: “Bám sát thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan, kết tinh trí tuệ tập thể và phản ánh trung thực mong muốn, nguyện vọng của nhân dân. Từng nhận định, từng mục tiêu, từng giải pháp đều được nghiên cứu kỹ, chắt lọc, xuất phát từ thực tiễn; coi hiệu quả và tính khả thi là tiêu chuẩn quan trọng”(4).
Hai là, nhận diện bối cảnh quốc tế và trong nước gắn với nâng cao năng lực dự báo chiến lược, công tác tham mưu
Trong Diễn văn khai mạc Đại hội lần thứ XIV của Đảng, do Chủ tịch nước Lương Cường trình bày đã chỉ rõ: “Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh thế giới và khu vực tiếp tục có nhiều diễn biến nhanh, phức tạp, khó dự báo: cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng; các thách thức an ninh phi truyền thống, nhất là biến đổi khí hậu và dịch bệnh ngày càng nghiêm trọng. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặc biệt là sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, công nghệ lượng tử… đang tạo ra những thay đổi mang tính thời đại, đang làm thay đổi sâu sắc mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội…”(5). Bối cảnh quốc tế vừa tạo cơ hội lớn để mở rộng thị trường, thu hút vốn đầu tư, tiếp nhận tri thức và công nghệ tiên tiến, hiện đại, nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế; vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh, năng lực tự chủ chiến lược và khả năng thích ứng trước các cú sốc từ bên ngoài. Việc nhận diện sớm và đầy đủ những xu thế đó là cơ sở quan trọng để Đảng và Nhà nước đề ra các chủ trương, chính sách đối ngoại, kinh tế đối ngoại, quốc phòng, an ninh phù hợp, góp phần bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV.
Sau 40 năm đổi mới đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử: kinh tế tăng trưởng khá, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, tiềm lực quốc phòng, an ninh được củng cố, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao. Đặc biệt, nền kinh tế từng bước hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, mở ra không gian phát triển mới về thị trường, công nghệ và nguồn lực. Cùng với đó, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc ngày càng lan tỏa sâu rộng trong toàn xã hội, tạo động lực tinh thần quan trọng để thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ mà Đại hội XIV đề ra. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV nhấn mạnh: “Việt Nam đang là một điểm sáng được thế giới đánh giá cao về an toàn, ổn định xã hội; về đột phá tư duy, tầm nhìn, cách làm mới trong lãnh đạo và quản trị phát triển”(6).
Tuy nhiên, đất nước cũng đứng trước nhiều khó khăn, thách thức như: chất lượng nguồn nhân lực chất lượng cao còn thấp; năng lực cạnh tranh quốc gia chưa cao; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo chưa thực sự trở thành động lực để phát triển nhanh, bền vững đất nước; già hóa dân số; ô nhiễm môi trường; tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn diễn ra ở một số nơi… Những khó khăn, bất cập đó nếu không được nhận diện sớm và xử lý kịp thời sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhân dân và hiệu quả tổ chức thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Vì vậy, việc nhận diện đầy đủ, toàn diện và kịp thời những thuận lợi và khó khăn, thách thức trong nước không chỉ phục vụ công tác hoạch định chủ trương, chính sách, mà còn là cơ sở để xác định đúng các nhiệm vụ trọng tâm, trọng điểm, thứ tự ưu tiên trong tổ chức thực hiện nghị quyết, tránh dàn trải, hình thức, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả thực chất. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV nhấn mạnh: “Nhận diện đúng để có giải pháp đúng, hành động đúng”(7).
Nhận diện sớm thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức đòi hỏi phải xây dựng và không ngừng nâng cao năng lực dự báo chiến lược, chất lượng công tác tham mưu, tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận. Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường, các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh, khoa học, công nghệ đan xen, tác động đa chiều, đổi mới mạnh mẽ công tác nghiên cứu lý luận gắn với tổng kết thực tiễn là yêu cầu cấp thiết. Từ đó, làm rõ những vấn đề mới nảy sinh trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, bổ sung, phát triển và hoàn thiện hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng phù hợp với thực tiễn mới. Đồng thời, phải xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nghiên cứu, các bộ, ngành, địa phương trong việc thu thập, xử lý thông tin, đánh giá tình hình và dự báo xu thế phát triển, bảo đảm thông tin phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo luôn kịp thời, chính xác, khách quan và toàn diện. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ: “Lý luận phải vươn lên dẫn đường và đồng hành với thực tiễn, phải có tầm nhìn vượt trước; phải tạo được những bước đột phá về lý luận phát triển, khai thông những điểm nghẽn về tư duy, nhận thức, quan điểm phục vụ cho việc hoàn thiện thể chế, xây dựng đường lối, chủ trương, định hướng, chính sách, phát triển; khơi dậy khát vọng và phát huy ý chí, quyết tâm vươn lên của cả dân tộc”(8).
Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phân tích, dự báo, đánh giá tác động chính sách và quản trị quốc gia, từng bước xây dựng hệ thống cảnh báo từ sớm, từ xa đối với các nguy cơ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và môi trường. Gắn việc nâng cao năng lực dự báo chiến lược với đổi mới tư duy lãnh đạo, quản lý, khắc phục tư tưởng bảo thủ, trì trệ, chủ quan, nóng vội hoặc cầu toàn, né tránh trách nhiệm. Khi đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp thực sự có bản lĩnh chính trị vững vàng, tầm nhìn chiến lược, năng lực phân tích, dự báo và quyết đoán trong hành động, việc nhận diện sớm tình hình, thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức mới có thể chuyển hóa thành những quyết sách đúng đắn và hiệu quả trong thực tiễn triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
Ba là, tranh thủ thời cơ, điều kiện thuận lợi, hóa giải nguy cơ, thách thức hiện thực hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng
Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định mục tiêu tổng quát: “Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc; thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp theo hướng hiện đại, thu nhập trung bình cao… GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD/năm”(9). Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tranh thủ thời cơ không chỉ là vấn đề nhận thức, mà quan trọng hơn là năng lực hành động nhanh, quyết liệt, hiệu quả, thực hiện các giải pháp đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm. Tranh thủ hiệu quả thời cơ chính là yếu tố quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đến giữa thế kỷ XXI Việt Nam trở thành nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa như Nghị quyết Đại hội XIII đã xác định và được tiếp tục cụ thể hóa trong Văn kiện Đại hội XIVcủa Đảng. Điều này đòi hỏi phải phát huy tối đa các động lực tăng trưởng mới, đồng thời đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện nghị quyết theo hướng chủ động, sáng tạo, linh hoạt và hiệu quả.
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt của tăng trưởng. Đây không chỉ là xu thế tất yếu của thời đại, mà còn là phương tiện quan trọng giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách phát triển với các nước đi trước, nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “chúng ta phải coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt. Đây chính là chìa khóa vàng, là yếu tố sống còn để vượt qua bẫy thu nhập trung bình và nguy cơ tụt hậu, đồng thời hiện thực hóa khát vọng hùng cường và thịnh vượng của dân tộc”(10).
Theo đó, cần đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách khuyến khích nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới trong các ngành, lĩnh vực; tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước - doanh nghiệp - cơ sở nghiên cứu - cơ sở đào tạo; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia năng động, hiệu quả.
Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa để khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội cho phát triển. Cải cách mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh theo hướng minh bạch, thông thoáng, ổn định, thuận lợi và có khả năng dự báo cao; bảo đảm quyền tự do kinh doanh theo pháp luật; bảo vệ quyền sở hữu tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người dân; thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh; nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật và kỷ luật, kỷ cương hành chính. Đồng thời, cần xây dựng và hoàn thiện các thị trường nhân tố sản xuất, nhất là thị trường vốn, thị trường lao động, thị trường khoa học, công nghệ, thị trường bất động sản và thị trường quyền sử dụng đất, tạo nền tảng cho phân bổ nguồn lực theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không chỉ là yêu cầu nội tại của quá trình phát triển, mà còn là điều kiện quan trọng để Việt Nam tận dụng hiệu quả các cơ hội từ hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài, tiếp nhận công nghệ tiên tiến và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, từ đó góp phần hiện thực hóa các mục tiêu, nhiệm vụ Đại hội XIV của Đảng đề ra.
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng tận dụng thời cơ phát triển mới. Do đó, cần tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học, gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động và yêu cầu phát triển của nền kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn; nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, đào tạo lại và đào tạo thường xuyên, xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “học tập suốt đời để dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung”(11). Đồng thời, cần có cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng và đãi ngộ nhân tài, nhất là trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, quản trị quốc gia, quốc phòng - an ninh và đối ngoại; tạo môi trường làm việc thuận lợi để đội ngũ trí thức, nhà khoa học và chuyên gia trong và ngoài nước đóng góp tích cực cho sự phát triển ổn định và bền vững của đất nước.
Bảo đảm an sinh xã hội, phát triển văn hóa và con người trong kỷ nguyên phát triển mới để giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV nhấn mạnh: “Phát triển bền vững trước hết phải dựa vào con người và văn hóa”(12). Theo đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng; mở rộng diện bao phủ và nâng cao chất lượng các dịch vụ cơ bản về giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, vệ sinh môi trường và bảo hiểm xã hội; bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận công bằng với các cơ hội phát triển; không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.
Xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình, nhà trường, cộng đồng và xã hội; phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân. Đồng thời, xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới, gắn với bồi dưỡng lý tưởng, đạo đức, lối sống, ý thức công dân và trách nhiệm xã hội, góp phần tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho quá trình triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh: “Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới”(13).
Xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện, văn minh là điều kiện quyết định mọi thắng lợi”(14). Mặc dù công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của Đảng, Nhà nước ta trong thời gian vừa qua đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, song những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn chưa được ngăn chặn, đẩy lùi triệt để; kỷ luật, kỷ cương ở một số nơi chưa nghiêm; tình trạng quan liêu, xa dân, né tránh trách nhiệm, sợ sai còn tồn tại; hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Với tinh thần này, cần tiếp tục kiên trì, kiên quyết và đồng bộ thực hiện các nghị quyết, kết luận của Trung ương về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; gắn xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức với xây dựng Đảng về tổ chức và cán bộ; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng; phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với quyết tâm chính trị cao, hành động mạnh mẽ, kiên quyết, kiên trì, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa và xử lý; giữa kỷ luật đảng, kỷ cương hành chính và xử lý hình sự; giữa xây dựng cơ chế, chính sách với giáo dục, rèn luyện đạo đức công vụ; tạo chuyển biến rõ nét về kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm, liêm chính và niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo hướng khoa học, dân chủ, kỷ cương, sáng tạo và hiệu quả; hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn với tăng cường pháp chế, kỷ cương; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị. Mỗi cán bộ, đảng viên, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp tự giác tu dưỡng, rèn luyện về phẩm chất đạo đức, lối sống, đặt ra yêu cầu cao cho bản thân, tránh xa cám dỗ lợi ích vật chất; lấy danh dự của người cán bộ, đảng viên là điều thiêng liêng cao quý, biết hổ thẹn, xấu hổ khi bản thân làm những điều sai trái. Có như vậy mới góp phần quan trọng vào việc hóa giải những khó khăn, thách thức, chung sức, đồng lòng cùng toàn Đảng, toàn dân và toàn quân thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV khẳng định thông điệp: “Đảng mạnh là vì có kỷ luật nghiêm, đạo đức cách mạng, tinh thần phụng sự”(15).
Tăng cường quốc phòng, an ninh và đối ngoại để phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới. Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, nếu không chủ động nhận diện và xử lý kịp thời các nguy cơ, thách thức về quốc phòng, an ninh, đất nước có thể bị động, bất ngờ, ảnh hưởng đến ổn định chính trị - xã hội và quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển dài hạn. Với tinh thần đó, xây dựng nền quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân vững chắc, gắn với xây dựng thế trận lòng dân; kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại; giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; giữa phòng ngừa từ sớm, từ xa với sẵn sàng xử lý kịp thời, hiệu quả các tình huống, không để bị động, bất ngờ. Xây dựng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu và khả năng sẵn sàng chiến đấu; chủ động ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống; bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước và an ninh môi trường. Đẩy mạnh hợp tác quốc phòng, an ninh với các nước và các tổ chức quốc tế trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng và cùng có lợi; tham gia tích cực vào các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc; góp phần xây dựng môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển ở khu vực và trên thế giới.
Tiếp tục triển khai hiệu quả đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả; kết hợp chặt chẽ giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân; nâng cao hiệu quả công tác ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa, ngoại giao khoa học - công nghệ và ngoại giao quốc phòng.
3. Kết luận
Trước bối cảnh tình hình thế giới, trong nước tiếp tục biến động nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo, việc nhận diện sớm tình hình, chủ động tranh thủ thời cơ và vượt qua khó khăn, thách thức có ý nghĩa quyết định đối với việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đây không chỉ là yêu cầu, nhiệm vụ mang tính phương pháp luận trong lãnh đạo, tổ chức thực tiễn, mà còn là biểu hiện sinh động của tư duy chiến lược, bản lĩnh chính trị và năng lực cầm quyền của Đảng trong giai đoạn phát triển mới. Trên cơ sở nhận diện đúng tình hình, việc kịp thời ban hành và triển khai các chủ trương, chính sách phù hợp sẽ góp phần phát huy mạnh mẽ các động lực phát triển, khơi dậy khát vọng vươn lên của toàn dân tộc và huy động hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển đất nước. Đồng thời, chủ động hóa giải các nguy cơ, thách thức, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Ngay sau Đại hội lần thứ XIV của Đảng thành công, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký Chỉ thị số 01-CT/TW ngày 23-01-2026 của Bộ Chính trị về nghiên cứu, học tập, quán triệt, tuyên truyền và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, chỉ rõ: “Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, chưa bao giờ thời cơ và thách thức lại đan xen phức tạp như hiện nay. Vận mệnh đất nước phụ thuộc vào khả năng nắm bắt thời cơ và vượt qua thách thức của chúng ta… Với bản lĩnh và trí tuệ của dân tộc Việt Nam, sự tin yêu, đồng lòng nhất trí của Nhân dân. Chúng ta có thể khẳng định thuận lợi sẽ nhiều hơn thách thức… Giờ là lúc toàn Đảng, toàn dân, toàn quân cùng siết chặt đội ngũ, chung sức đồng lòng, ra sức thi đua lao động, học tập, công tác và chiến đấu, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội”(16).
_________________
Ngày nhận bài: 27-01-2026; Ngày bình duyệt: 10-02-2026; Ngày duyệt đăng:12-2-2026.
Email tác giả: ntphuong@hcmute.edu.vn
(1), (4), (6), (7), (9), (12), (14), (15) https://tuoitre.vn: Toàn văn Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV do Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày, đăng ngày 20-01-2026.
(2) ĐCSVN: Văn kiện Đại hội Đảng đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, t.I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr. 29.
(3), (8) Nguyễn Phú Trọng: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2022, tr. 208, 277-278.
(5) https://baotuoitre.vn: Toàn văn Diễn văn Khai mạc của Chủ tịch nước Lương Cường tại Đại hội XIV của Đảng, đăng ngày 20-01-2026.
(10) https://quochoi.vn: Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đăng ngày 13-01-2025.
(11) Tô Lâm: Học tập suốt đời, https://baochinhphu.vn, đăng ngày 02-03-2025.
(13) https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn: Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị khoá XIII, ngày 7-1-2026 về Phát triển văn hoá Việt Nam, đăng ngày 26-01-2026.
(16) Tô Lâm: Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!, https://baolaodong.vn, đăng ngày 25-01-2026.